Każdy, kto zgromadził jakiś majątek, zastanawia się, w jaki sposób może go przekazać osobom bliskim. Nie są to decyzje łatwe, wymagają zawsze przemyślenia i indywidualnego rozstrzygnięcia. Przykładowo - czy chcemy być właścicielami majątku do końca życia i zadysponować nim tylko poprzez wskazanie spadkobiercy w testamencie ? A może przekazać go już za życia w formie darowizny lub umowy o dożywocie ? Trzeba jednocześnie wiedzieć, że nasze postanowienia rodzą różne skutki.
TESTAMENT - to dokument, w którym rozporządzamy swym majątkiem na wypadek śmierci. Innymi słowy, osoba sporządzająca testament – testator – decyduje komu i w jakich częściach mają przypaść, należące do niej rzeczy i prawa majątkowe. Taki ogół rzeczy i praw majątkowych, które zostawia po swojej śmierci spadkodawca, nazywamy spadkiem. Testament pozwala uregulować losy majątku po naszej śmierci, nie zmuszając do przenoszenia własności jeszcze za życia. Raz podjęte decyzje można też w dowolnym momencie zmienić: odwołać testament w całości lub zmienić jego postanowienia.
WARTO POMYŚLEĆ - testament można sporządzić w dowolnym momencie życia. Jedno jest jednak pewne – nie warto odkładać tego na później. Dobrze jest uporządkować sprawy majątkowe zawczasu. Może się bowiem okazać, że w przyszłości nie będziemy w stanie jasno i precyzyjnie przekazać naszej ostatniej woli.
TESTATOREM a więc sporządzającym testament może być każda pełnoletnia osoba, która posiada pełną zdolność do czynności prawnych, np. nie została ubezwłasnowolniona.
Trzy sposoby sporządzenia testamentu?
Testament możemy napisać ręcznie (zwany jest wówczas własnoręcznym lub holograficznym), opatrując go datą i swoim podpisem. Pamiętajmy, że nie wystarcza odręczny podpis pod wydrukowanym na komputerze tekstem – całość testamentu musi być sporządzona pismem ręcznym testatora. Nikt nie może za niego napisać takiego testamentu. Do jego ważności nie potrzeba świadków, warto jednak zadbać, aby przechowywany był w bezpiecznym miejscu, a spadkobiercy wiedzieli o jego istnieniu. W przeciwnym razie może się okazać, że wobec braku informacji o testamencie dziedziczenie nastąpi na podstawie przepisów ustawy.
Testament można sporządzić u notariusza. Z prawnego punktu widzenia jest to forma równorzędna z testamentem własnoręcznym, daje jednak testatorowi nieporównanie większe bezpieczeństwo.
Po pierwsze, notariusz zadba, aby testament jak najwierniej odzwierciedlał wolę spadkodawcy i nie zawierał postanowień niezgodnych z prawem. Po drugie, testament notarialny jest bardzo trudny do podważenia, znacznie ograniczone są też możliwości wszelkich oszustw ze strony pominiętych spadkobierców. Po trzecie wreszcie, oryginał dokumentu będzie bezpiecznie przechowywany w kancelarii, co w zasadzie wyklucza jego zniszczenie lub zaginięcie.
Najrzadziej stosowaną formą testamentu zwykłego jest testament allograficzny. Sporządza się go przed wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta), starostą, marszałkiem województwa, sekretarzem powiatu lub gminy albo kierownikiem urzędu stanu cywilnego. Konieczna jest także obecność dwojga świadków. Liczba nieprawidłowych testamentów sporządzanych w przeszłości w taki sposób spowodowała, że ta forma dokumentu jest obecnie bardzo rzadko spotykana.
Co zawiera testament?
Najważniejsze postanowienia testamentu (rozrządzenia testamentowe), dotyczą wyznaczenia spadkobierców i określenia, w jakich ułamkowych częściach dziedziczą nasz majątek. Najprostszym rozrządzeniem będzie więc wskazanie jednej osoby, której chcemy przekazać całość majątku. Warto pamiętać, że obecnie w świetle polskiego prawa nie można rozdysponować majątkiem w taki sposób, aby poszczególne składniki majątku przypadły konkretnym osobom. Powołani do dziedziczenia stają się współwłaścicielami – w odpowiednich częściach – każdego składnika majątkowego. Dopiero w kolejnym etapie mogą dokonać działu spadku.
Testator może zobowiązać spadkobierców do spełnienia określonego świadczenia majątkowego – to tak zwany zapis testamentowy. Po otwarciu testamentu zapisobierca ? może wówczas domagać się od spadkobierców, spełnienia owego świadczenia. Testator może także zawrzeć w testamencie polecenie – nałożyć na spadkobierców lub zapisobierców obowiązek określonego działania lub zaniechania, nie czyniąc nikogo wierzycielem.
Dodatkowe ważne informacje
Testator ma pełną swobodę wyrażenia swojej woli. W każdej chwili może więc zmienić wszystkie lub poszczególne zapisy testamentu. Może też odwołać testament w całości, jeżeli chce, aby dziedziczenie po nim odbyło się na podstawie ustawy.
Nie ma obowiązku rozrządzania swoim majątkiem w testamencie. Jeśli nie sporządzimy testamentu, nasz majątek będzie podlegał dziedziczeniu na zasadach ustawowych.
Osoby pragnące zabezpieczyć sporządzone przez siebie testamenty mogą to uczynić za pomocą Rejestru Testamentów. Rejestr pozwala potwierdzić istnienie dokumentu i łatwiej do niego dotrzeć. Wpis do rejestru jest dobrowolny i bezpłatny. Na wniosek testatora dokonuje go notariusz. Rejestr nie zawiera jednak informacji o treści dokumentu, a jedynie potwierdza, że został on sporządzony. Wskazuje także kancelarię, w której został złożony. Informacja o zarejestrowaniu testamentu ujawniana jest dopiero po śmierci testatora. Dzięki temu (po okazaniu aktu zgonu) spadkobiercy, jak również wierzyciele oraz sądy spadku, mogą potwierdzić istnienie dokumentu. Dla klientów najważniejszą zaletą Rejestru jest pewność, że zarejestrowany testament nie zaginie, a wiec ich wola zostanie zrealizowana.
W zależności od tego, czy testament zawiera różnego rodzaju specjalne zapisy, jego sporządzenie u notariusza będzie kosztowało od 50 do 150 zł netto. Do tego należy doliczyć niewielką sumę – zwykle kilkanaście złotych – za każdy komplet wypisów.